Steenkool

Steenberg Ganzeweide , ca 1970

Uitkijkend vanuit de flat aan de van Galenstraat zag ik altijd verschillende steenbergen . Voor de niet geïnformeerden : een steenberg was een plaats waar afval van de kolenmijnen werd verzameld , steenafval dat tussen de kolen zat . Één van de markantste was wel de berg van de ON III , het leek wel een vulkaan die zich boven het omringende landschap verhief . Intussen is de berg afgegraven en achter de nieuwe Rennemig is er een heuvel van overgebleven dat nu een park is . En zo zagen we er verschillende : de ON I en op de Heksenberg de berg van de ON IV .

emma

Staatsmijn Emma , gezien vanaf de Passartweg , jaartal onbekend (ca 1950?)

 

Er was in Heerlen Noord maar 1 steenkolenmijn : de Oranje Nassau III . Aan de Ganzeweide lag de hoofdingang . Maar we werden omringt door mijnen en steenbergen . In Hoensbroek lag naast de bruinkoolput de staatsmijn Emma , en in Brunssum was er nog de staatsmijn Hendrik . Bedrijvigheid alom .

Voor de opbouw van een kolenmijn verwijs ik U graag naar de volgende link :  http://members.home.nl/harria/vogelvlucht.htm#_1

ca 1950 : Oranje Nassau III vanaf de Rennemig

Kolenexploitatie is er al van oudsher in Limburg . In de omgeving van Kerkrade kwamen de steenkoollagen bijna aan de oppervlakte , in onze omgeving echter was het echte mijnbouw : er werd een verticale hoofdschacht gegraven , die van de Hendrik ging wel tot ca 1000m diepte . Vanuit deze hoofdschacht kwam je met een lift op een “etage” op een bepaalde diepte en vandaar uit werd een gang gemaakt , waar in het begin van de 20e eeuw paarden het transport van de kolenkarren verzorgden .

ca 1920 , ondergrondse paardenstal , dieren zagen nooit daglicht

Later reden er treintjes , die tot aan de pijlers reden waar de kolen gewonnen werden . Eerst plaatste de schiethouwer springstoffen , en de vrijgekomen kolen werden door de gang naar de lift getransporteerd . Later ging men over op mechanische kolenwinning : een soort schraper maakte de kolen vrij , en middels transportbanden kwam het in de karretjes  . Bovengronds werden de kolen gescheiden van het steen en puin : naar de steenberg . De  kolen gingen naar de wasserij voor verdere bewerking.

Als jongen van een jaar of 15 heb ik vaak fossielen gezocht en mineralen op die steenbergen . 300 miljoen jaar geleden werd het landschap hier bepaald door grote bossen en wouden . De afgestorven plantedelen ( en soms ook insecten ) bleven liggen en dat pakket groeide in de loop van miljoenen jaren . Op grote diepte werd dit samengeperst en zie : steenkoollagen , waar zeer veel fossiele planten ( soms wel bomen ) gevonden werden .

300 miljoen jaar oud : fossiele varen , Pecopteris sp.

De ON III . Waar nu de rennemig is , werd rond 1915 een schacht geplaatst en werd begonnen met de ontginning van steenkool op Heerlerheide . Die schacht was maar een begin : een complete steenkolenmijn verrees er . Waar nu de “oude” Rennemig is , kon je zo uitkijken over het complex vanaf een viaduct , wat inmiddels allemaal verdwenen is . Wat is er overgebleven ? Waar nu de Lagere School is op de nieuwe Rennemig , ligt nu een afdekplaat van de oude schacht . That’s it . Bijna alle historie is verdwenen en word nu alleen maar levend gehouden door herinneringen en foto’s . Ook goed zichtbaar was de Staatsmijn Emma : een geweldig groot complex , dag en nacht een zee van licht , vervuiling en herrie …….. met het milieu hield men niet zoveel rekening , vele woningen in de buurt van zo’n mijn werd in de loop der jaren grauw en grijs .

ca 1950 : Hoofdingang ON III aan de Ganzeweide

Zo ook de longen van de ondergronders . Nauwelijks beschermd werkten deze mensen op honderden meters diepte : mijngas , instorting , stoflongen , alles was een rondwarend dodelijk spook . Vele gepensioneerden ( en afgekeurden ) leden aan Silicose : de longen waren verzadigd met steenstof en net zoals emphyseem konden deze mensen vaak niet meer zonder zuurstoffles leven .

de oude Rennemig met de ON III , ca 1950?

Maar velen hadden geen keuze : mensen uit deze buurten leefden doorgaans aan de grens van de armoede en de mijnen brachten de broodnodige werkgelegenheid , brood op de plank dus . Werd je als jongen geboren , dan was er ook niet veel keus : er waren weinig andere bedrijven en veel jongens begonnen als leerling aan de OVS , de mijnwerkersschool . Verder waren er wel andere bedrijven , maar vele waren toeleverancier van de steenkolenmijnen . Ook de Rooms Katholieke kerk had een stem : was je een goed katholiek , dan was je plaats verzekerd en kreeg je ook nog een woning in een kolonie . Was je vrijgezel , dan was er wel een plek in een gezellenhuis ( Heisterberg , Hoensbroek of de Dem ) . Was je getrouwd , dan moest je snel voor nakomelingen zorgen anders stond de kapelaan aan de deur met een aantal vragen ….. waar blijven die andere  katholiekjes ????? Werklui voor de mijn . En zo gingen “management” en kerk hand in hand .

Schouwburg Heerlen 1965 : minister President Den Uyl luidt het einde in van de steenkoolwinning in Nederland

Het einde der mijnen had meerdere oorzaken . Op de eerste plaats werd ontginning op grote diepte te duur . Er is nog een proefballonetje opgelaten : de Beatrixmijn ( Herkenbosch , 10km ten Oosten van Roermond ) , maar het is nooit gerealiseerd . Op de tweede plaats was import uit omliggende landen goedkoper . Maar ook de kolen raakten op : er moest te diep gedolven worden . In de Heerlense Luif viel het doek : minister president Joop den Uyl kondigde de definitieve sluiting van de mijnen aan en beloofde vervangende werkgelegenheid .

De sluiting van de Oranje Nassau heb ik nog kunnen vinden als videostream , leuk om eens terug te zien : http://portalettes.vpro.nl/themasites/mediaplayer/index.jsp?bw=bb&player=wmp&media=35552377&portalnr=4158511&refernr=34746852&hostname=geschiedenis&portalid=geschiedenis&themechannel=&id=vars.jsp%3Fmedia%3D35552377%26portalnr%3D4158511%26refernr%3D34746852%26hostname%3Dgeschiedenis%26portalid%3Dgeschiedenis&x=37&y=4#

Bedrijven verhuisden van de randstad naar Heerlen : het ABP en het CBS . Maar dat kon de pijn niet wegnemen . Kompels “pasten” niet in kantoren en de DAF fabrieken ( later VOLVO en NEDCAR ) , tja , zet een kompel niet aan een lopende band …….. Er zou een periode van grote werkloosheid komen in dit gebied , ik was toen een jaar of 17-18 . Vele mijnwerkers gingen vervroegd met pensioen of probeerden in naburige landen aan het werk te komen . Maar ik had ook nooit de ambitie gehad om voor de mijn te gaan werken .

kolendepot

Over de brug vanaf Treebeek : kar op weg naar het Kolendepot , ca 1945

 

12039018_1514880212162211_5285724934664146151_o

Brug over het spoor Hendrik – Emma ter hoogte van waar nu de rotonde is van de Emmaweg/ N276 . De buizen zijn voor het doorpompen van het verontreinigde mijnwater naar de slikvijver . Foto is genomen nét voor de sloop rond 1970

viaduct-wieenweg-7

De brug nabij de Wiënweg net voor de sloop , het spoor is al weggehaald . Naderhand zou hier de Emmaweg aangelegd worden

rotonde

Het viaduct is gesloopt . De inmiddels aangelegde Emmaweg krijgt hirer de aansluiting met de KarelDoormanstraat , Wieënweg en de N276 , ca 1980

 

b69189c4d3b9d89ed55b32deac38fed3

Mijnspoor van de Hendrik naar de Emma voor kolenvervoer , ca 1960

Koolweg , de weg van de Passart naar Treebeek , waar een spoorwegovergang was , ca 1965

End of an Era ……….

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s